خودروی شما داده‌هایتان را می‌فروشد؛ چرا نرخ بیمه‌تان بالا رفت؟

تصور کنید بعد از چند سال رانندگی بی‌حادثه، ناگهان قبض بیمه‌ی خودرویتان بدون هیچ توضیح مشخصی ۳۰ درصد بیشتر شود. این همان تجربه‌ای بود که در گزارش سال ۲۰۲۴ نیویورک‌تایمز درباره‌ی جنرال موتورز روایت شد. منبع این افزایش، نه لزوما تخلف رانندگی، بلکه داده‌های رفتاری پنهانی بود که خود خودرو جمع‌آوری کرده و به شرکت‌های ثالث فروخته شده بود تا روی نرخ بیمه اثر بگذارد.

این موضوع محدود به یک شرکت نیست. بررسی‌های Mozilla و Consumer Reports نشان می‌دهد تقریبا همه‌ی خودروسازان اصلی فعال در آمریکا داده‌های رفتاری رانندگان را جمع‌آوری و با طرف‌های ثالث به اشتراک می‌گذارند. حجم این داده‌ها و نبود شفافیت کافی، یک بحران تازه در حریم خصوصی ساخته است.

جریمه‌ی تاریخی FTC و الگوی پنهان‌کاری

اوایل سال ۲۰۲۶، کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC) برای اولین بار جریمه‌ای بی‌سابقه علیه جنرال موتورز صادر کرد: محرومیت پنج‌ساله از فروش داده‌های مشتریان به آژانس‌های گزارش مصرف‌کننده و دلالان داده. سال‌ها بود که GM از طریق سرویس متصل OnStar و قابلیتی به نام Smart Driver داده‌هایی مانند تعداد شتاب‌گیری، رانندگی در شب و الگوهای حرکت را جمع می‌کرد و به دو کارگزار داده به نام‌های LexisNexis و Verisk می‌فروخت. این شرکت‌ها سپس با استفاده از داده‌ها «پروفایل ریسک» برای شرکت‌های بیمه می‌ساختند.

«رضایت‌های گیج‌کننده»: مسئله‌ی اصلی، شیوه‌ی گرفتن رضایت بود. خیلی از مالکان با ثبت‌نام در برنامه‌های خدمات متصل — معمولا برای استفاده از قابلیت‌های مفید — ناخواسته با جمع‌آوری این داده‌ها موافقت می‌کردند، بی‌آنکه از گستره و سرنوشت داده‌هایشان خبر داشته باشند. طبق توافق با FTC، حالا GM باید خاموش‌کردن ردیابی موقعیت و همچنین دسترسی و حذف داده‌های جمع‌آوری‌شده را برای رانندگان ساده‌تر کند.

خودروها: بدترین محصول از نظر حریم خصوصی؟

برخلاف تلفن‌های هوشمند که تنظیمات حریم خصوصی نسبتا در دسترس و متمرکز هستند، در خودروهای امروزی این کنترل‌ها پراکنده و نامفهوم‌اند. جن کالترایدر، از محققان بنیاد Mozilla که در سال ۲۰۲۳ سیاست‌های حریم خصوصی همه‌ی خودروسازان بزرگ را بررسی کرده، می‌گوید: «نتیجه‌گیری ما این بود که تک‌تک آن‌ها حریم خصوصی و امنیتی وحشتناک داشتند». او توضیح می‌دهد مشتریان مجبورند سیاست‌های جداگانه و متداخل برای خود خودرو، سرویس‌های متصل، اپلیکیشن موبایل و حتی خدمات مالی وام را بپذیرند که همگی بندهای جمع‌آوری داده دارند. او می‌گوید: «درک این‌که دقیقا چه می‌گذرد واقعا طاقت‌فرساست».

گزارش Consumer Reports هم این یافته‌ها را تایید کرده و می‌گوید تقریبا هر خودروسازی در آمریکا به‌طور مشابه «داده‌های رفتار راننده» را جمع می‌کند و به اشتراک می‌گذارد. خودروسازان انگیزه‌ی مالی قوی برای ادامه‌ی این کار دارند؛ در اقتصاد داده، اطلاعات رفتاری رانندگان کالایی باارزش و درآمدزا است.

تلاش‌های قانونی: راه‌حل‌هایی که هنوز کافی نیستند

پس از افشاگری‌ها، توجه قانون‌گذاران جلب شد، اما بسیاری از پیشنهادها از نظر مدافعان حریم خصوصی کافی به‌نظر نمی‌رسند.

لایحه‌ای با عنوان DRIVER Act در دسامبر ۲۰۲۵ معرفی شد که هدفش تقویت اختیار مالک خودرو بر داده‌هایی است که خودرو تولید می‌کند. با این حال، اگرچه این طرح دسترسی و کنترل بیشتری به مالکان می‌دهد، جمع‌آوری و فروش داده به واسطه‌های شخص ثالث را همچنان مجاز می‌گذارد. کالترایدر یادآوری می‌کند که «حق دسترسی و حذف» با پیشگیری از جمع‌آوری مازاد از ابتدا فرق دارد؛ اگر بار پیگیری و درخواست حذف بر دوش مصرف‌کننده باشد، همچنان ناعادلانه است.

خواست بازار: بازگشت به سادگی؟

آنچه روشن است، تقاضا برای خودروهای ساده‌تر کم نیست. خیلی از خریداران می‌پرسند چرا نمی‌توانند خودرویی بدون انبوه حسگرها و سامانه‌های جمع‌آوری داده بخرند. آن‌ها به نمونه‌هایی مانند Slate Truck نگاه می‌کنند و به نسخه‌های کم‌امکانات‌تر فکر می‌کنند. مصرف‌کنندگان ممکن است تجهیزات ایمنی مفیدی مثل دوربین دنده‌عقب را بپذیرند، اما بسیاری نمی‌خواهند خودرویشان همه‌ی حرکات آن‌ها را ردیابی کند و به‌ویژه علاقه‌ای به دیدن تبلیغ روی صفحه‌نمایش خودرو ندارند.

راه‌حل‌های عملی برای مالکان

اگر نگران داده‌های خودروی خود هستید، چند راه وجود دارد — هرچند هیچ‌کدام کاملا ساده نیست:

۱. دنبال صفحه‌ی حریم خصوصی سازنده بگردید: تقریبا هر خودروساز صفحه‌ای برای درخواست‌های حریم خصوصی دارد که از طریق آن می‌توان درخواست محدودکردن جمع‌آوری داده ثبت کرد. اما این صفحات معمولا زیر متن‌های حقوقی طولانی پنهان‌اند.

۲. تنظیمات اپلیکیشن‌های همراه را بررسی کنید: تغییر تنظیمات حریم خصوصی در اپ‌های سرویس خودروی متصل معمولا در دسترس‌تر است و می‌تواند بخشی از اشتراک‌گذاری داده را کم کند.

۳. قبل از خرید تحقیق کنید: منابعی مانند Edmunds و Consumer Reports سیاست‌های جمع‌آوری داده‌ی خودروسازان مختلف را مقایسه کرده‌اند. همچنین جامعه‌های آنلاین مانند Reddit در حال تهیه‌ی فهرست‌های جمع‌سپاری از خودروهای جدید (از ۲۰۱۹ به بعد) هستند که به سرورهای شرکت متصل نمی‌شوند — فهرستی که به گفته‌ی منابع، بسیار کوتاه است.

آینده‌ی این ماجرا هنوز روشن نیست. سرنوشت DRIVER Act مشخص نشده و ممکن است تغییر کند. تا وقتی اقتصاد داده به شرکت‌ها برای جمع‌آوری و کسب درآمد از اطلاعات پاداش می‌دهد، انگیزه‌ی قوی برای ادامه‌ی این روند وجود دارد. فشار قانونی جدی و آگاهی‌بخشی به مصرف‌کنندگان می‌تواند توازن را به نفع حریم خصوصی برگرداند.